10 تا از بهترین بازی های برنامه نویسی برای کودکان

«مامان فقط یه مرحله دیگه!»
اگر این جمله برایتان آشناست، احتمالاً شما هم با یکی از سخت‌ترین رقبای والدین امروزی آشنا شده‌اید: بازی! 😄

حالا تصور کنید همان چیزی که کودک حاضر است ساعت‌ها پایش بنشیند، به‌جای اینکه فقط وقتش را پر کند، کمی هم وادارش کند فکر کند، راه‌حل پیدا کند و حتی کد بنویسد. این دقیقاً همان جایی است که بازی‌های برنامه‌نویسی وارد ماجرا می‌شوند.

البته هر بازی‌ای که روی آن نوشته باشند «Coding» قرار نیست برنامه‌نویس تحویل‌تان بدهد! بعضی‌ها واقعاً کدنویسی یاد می‌دهند، بعضی بیشتر روی منطق و حل مسئله کار می‌کنند و بعضی هم بیشتر برای این خوب‌اند که کودک با دنیای برنامه‌نویسی آشتی کند.

ما هم در این مقاله قرار نیست هر بازی‌ای را که اسم برنامه‌نویسی رویش خورده ردیف کنیم. سراغ بازی‌هایی رفته‌ایم که ارزش بررسی دارند؛ از CodeMonkey و Minecraft گرفته تا Blockly Games، Tynker و باب برنامه‌نویس. ببینیم هرکدام چه چیزی برای بچه‌ها دارند، کدامشان برای چه سنی مناسب‌ترند و اصلاً آیا می‌شود از دل بازی، یک مسیر واقعی برای یادگیری برنامه‌نویسی ساخت یا نه.

بهترین بازی‌های آموزش برنامه نویسی به کودکان

اگر قرار باشد بین یک ساعت آموزش مستقیم برنامه‌نویسی و یک ساعت بازی کردن انتخاب کنیم، بیشتر بچه‌ها احتمالاً گزینه دوم را انتخاب می‌کنند! اما آیا می‌شود همین علاقه به بازی را به فرصتی برای یادگیری برنامه‌نویسی تبدیل کرد؟

جواب بله است؛ اما نه با هر بازی‌ای.

امروز بازی‌های مختلفی برای آموزش برنامه‌نویسی به کودکان وجود دارد؛ از بازی‌هایی که مفاهیم ساده‌ای مثل الگوریتم و حل مسئله را آموزش می‌دهند تا گزینه‌هایی که به کودک زبان های مختلف برنامه نویسی مانند پایتون و درن نوشتن کد واقعی می‌رسانند. بنابراین انتخاب فقط به اسم بازی بستگی ندارد؛ سن کودک، سطح او و چیزی که قرار است یاد بگیرد هم مهم است.

در ادامه، ۱۰ بازی آموزش برنامه‌نویسی به کودکان را معرفی می‌کنیم و می‌بینیم هرکدام چطور کار می‌کنند، چه چیزهایی یاد می‌دهند و برای چه کودکانی انتخاب مناسب‌تری هستند.

کد مانکی | Codemonkey

کدمانکی یک پلتفرم آموزش برنامه‌نویسی است که به کودکان کمک می‌کند از مفاهیم پایه به سمت کدنویسی واقعی بروند. کودک در این مسیر مهارت‌هایی مثل حل مسئله، الگوریتم‌نویسی، تفکر منطقی و تفکر محاسباتی را تقویت می‌کند و در دوره‌های پیشرفته‌تر می‌تواند با زبان‌های برنامه‌نویسی واقعی مثل پایتون و CoffeeScript کدنویسی کند.

یکی از نقاط قوت CodeMonkey این است که کودک برای شروع، نیازی به تجربه قبلی برنامه‌نویسی ندارد. دوره‌ها از سطح پایه شروع می‌شوند و در ادامه، کودک می‌تواند به ساخت بازی و پروژه‌های مختلف برسد. بنابراین هدف فقط این نیست که کودک چند دستور را یاد بگیرد؛ قرار است کم‌کم بتواند مسئله را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کند، برای آن راه‌حل پیدا کند و راه‌حلش را با کد اجرا کند.

کدمانکی چند دوره مختلف دارد که هرکدام متناسب با یک گروه سنی هستند. این مراحل برای بازی کردن رایگان هستند اما اگر تمایل داشته باشید که تلاش‌ها و مراحلی که کودک بازی کرده است، ذخیره شود باید پلن‌ آن را بخرید.

پلن های کدمانکی بین 8 تا 13 دلار در هرماه هستن که می‌تونید با برخی سایت های ایرانی اون رو فعال کنید

کدین گیم | CodinGame

Clash of Code یکی از بازی‌های آموزشی پلتفرم CodinGame است که یادگیری برنامه‌نویسی را به یک رقابت کوتاه و هیجان‌انگیز تبدیل می‌کند. این پلتفرم امکان تمرین برنامه‌نویسی با بیش از ۲۵ زبان مختلف را در قالب بازی‌های فردی و گروهی فراهم کرده است.

در Clash of Code، چند بازیکن هم‌زمان با یک چالش برنامه‌نویسی روبه‌رو می‌شوند و باید در مدت زمان مشخص راه‌حل خود را ارائه کنند. اما هدف بازی فقط برنده شدن در مسابقه نیست. بعد از پایان چالش، شرکت‌کنندگان می‌توانند کدها و راه‌حل‌های یکدیگر را ببینند و با روش‌های متفاوت حل یک مسئله آشنا شوند.

به همین دلیل، بازیکن فقط از اشتباهات و تجربه خودش یاد نمی‌گیرد؛ بلکه می‌تواند روش فکر کردن و کدنویسی سایر شرکت‌کنندگان را هم بررسی کند و به مرور مهارت‌های برنامه‌نویسی خود را توسعه دهد. این بازی بیشتر برای رده سنی نوجوانان و یا کودکانیی که به سطح اولیه از برنامه نویسی رسیده اند مناسب است.

نسخه رایگان با دسترسی محدود ارائه میشه و پلن‌های پولی از ماهانه ۷۰ دلار شروع میشن

باب برنامه نویس

باب برنامه‌نویس یک بازی آموزشی ایرانی برای کودکان ۶ تا ۱۲ سال است که آموزش برنامه‌نویسی را در دنیای باب اسفنجی و بیکینی باتم به یک ماجراجویی تبدیل می‌کند. کودک در کنار باب اسفنجی و ربات کوچکش، با حل چالش‌های مختلف بازی، مفاهیم برنامه‌نویسی را یاد می‌گیرد.

مسیر آموزشی بازی از مفاهیم پایه و بصری شروع می‌شود و به‌تدریج کودک را به سمت کدنویسی واقعی با پایتون و مباحث مقدماتی هوش مصنوعی می‌برد؛ بنابراین برای شروع، نیازی به دانش قبلی برنامه‌نویسی ندارد. در کنار کدنویسی، مهارت‌هایی مثل حل مسئله، تفکر منطقی، ریاضیات و الگوریتم نیز تمرین می‌شوند.

باب برنامه‌نویس برای استفاده در خانه و آموزش زیر نظر والدین یا معلمان و مدارس طراحی شده و پنل مدیریتی مبتنی بر هوش مصنوعی آن امکان پیگیری روند پیشرفت کودک را فراهم می‌کند.

این بازی صرفا برای کودکان ایرانی طراحی و شخصی سازی شده و مثل بقیه بازی ها نیازی به تمدید اشتراک ماهانه نداره

کد کامبت | Code Combat

CodeCombat یک بازی آموزشی برای یادگیری برنامه‌نویسی متنی است که در آن کودک برای عبور از مراحل و حل چالش‌ها باید کد بنویسد. شخصیت بازی با دستورهایی که کودک می‌نویسد حرکت می‌کند و به‌مرور مفاهیمی مثل سینتکس، رشته‌ها، حلقه‌ها و توابع را یاد می‌گیرد.

CodeCombat از زبان‌های برنامه‌نویسی واقعی مانند Python، JavaScript و C++ پشتیبانی می‌کند و در مراحل پیشرفته‌تر، مباحث پیچیده‌تر برنامه‌نویسی، توسعه وب و بازی‌سازی را هم پوشش می‌دهد.

این پلتفرم نسخه‌ای به نام Classroom Edition نیز دارد که برای استفاده آموزشی در کلاس طراحی شده است. بنابراین CodeCombat بیشتر برای کودکانی مناسب است که می‌خواهند از آموزش‌های صرفاً بصری عبور کنند و نوشتن کد واقعی را در قالب بازی و چالش تمرین کنند. این بازی بیشتر برای رده سنی 9 سال به بالا توصیه می‌شود.

یه مشکلی که توی این بازی وجود داره اینه که شلوغی های زیادش باعث سردرگمی میشه و کدآموز نمیدونه دقیقا از کجا باید شروع کنه!

تینکر | Tynker

Tynker یک پلتفرم آموزش برنامه‌نویسی برای کودکان است که مسیر یادگیری را از برنامه‌نویسی بصری شروع می‌کند و به‌تدریج به کدنویسی متنی می‌رساند. کودکان حدود ۶ تا ۷ سال می‌توانند با مفاهیم ساده‌تر شروع کنند و در مراحل بالاتر سراغ زبان‌هایی مثل Python و JavaScript بروند.
مزیت تینکر این است که برای سنین و سطح‌های مختلف، مسیرهای آموزشی متنوعی دارد؛ بنابراین کودک می‌تواند هم‌زمان با پیشرفت مهارتش، وارد مباحث دشوارتر شود و پروژه‌های مختلفی بسازد. از طرف دیگر، بخش قابل توجهی از امکانات و دوره‌های آن در قالب اشتراک پولی ارائه می‌شود و نسخه رایگان بیشتر برای آشنایی اولیه با محیط مناسب است.
Tynker به‌صورت اشتراکی ارائه می‌شود، اما بخشی از محتوا برای امتحان کردن رایگان است. بنابراین والدین می‌توانند قبل از خرید اشتراک، با محیط و شیوه آموزش آن آشنا شوند.

ماینکرفت | Minecraft

احتمالاً بیشتر بچه‌ها Minecraft را به‌عنوان یک بازی ساخت‌وساز می‌شناسند، نه یک بازی آموزشی. کودک در این بازی می‌تواند از ساختن یک خانه ساده شروع کند و کم‌کم سراغ سازه‌های پیچیده‌تر، سیستم‌های مختلف و حتی ساخت بازی در دنیای خودش برود.

همین آزادی عمل باعث شده Minecraft در آموزش برنامه‌نویسی هم کاربرد پیدا کند. در Minecraft Education فعالیت‌ها و آموزش‌هایی وجود دارد که کودک می‌تواند با کمک آن‌ها برنامه‌نویسی را در همان محیط بازی تجربه کند. در نتیجه، برای کودکی که عاشق ساختن و کشف کردن است، می‌تواند راه جذابی برای ورود به مفاهیم برنامه‌نویسی باشد.

البته Minecraft را نباید با بازی‌هایی که از ابتدا برای آموزش کدنویسی ساخته شده‌اند یکی دانست. هدف اصلی آن بازی و ساخت‌وساز است و بخش برنامه‌نویسی بیشتر در نسخه آموزشی و فعالیت‌های مخصوص آن معنا پیدا می‌کند.

کدموجی | Codemoji

کدموجی از ایموجی‌ها و بازی‌های تعاملی برای آموزش مفاهیم پایه استفاده می‌کند. کودک به‌جای اینکه از همان ابتدا با کدهای پیچیده روبه‌رو شود، با فعالیت‌های ساده و تصویری شروع می‌کند و به‌مرور با تفکر محاسباتی و منطق برنامه‌نویسی آشنا می‌شود.

درس‌ها به شکل خودآموز طراحی شده‌اند و کودک می‌تواند با سرعت خودش پیش برود. در ادامه نیز مفاهیمی مرتبط با JavaScript، HTML و CSS آموزش داده می‌شود. Codemoji هم برای استفاده در خانه و هم برای معلمان قابل استفاده است.

این پلتفرم بیشتر برای کودکانی مناسب است که تازه می‌خواهند با دنیای برنامه‌نویسی آشنا شوند و محیط‌های تصویری و بازی‌محور برایشان جذاب‌تر از کدنویسی مستقیم است. برای کودکی که از این مرحله عبور کرده و به دنبال پروژه‌های جدی‌تر یا کدنویسی پیشرفته‌تر است، احتمالاً گزینه‌های دیگری انتخاب مناسب‌تری خواهند بود.

برای خرید اشتراک کدموجی لازمه هرماه 10 دلار پرداخت کنین

بلاکلی گیمز | Blockly Games

Blockly Games مجموعه‌ای از بازی‌ها و معماهای آموزشی رایگان است که کودک را بدون نیاز به دانش قبلی، با مفاهیم پایه برنامه‌نویسی و تفکر منطقی آشنا می‌کند. تمرین‌ها از مفاهیم ساده شروع می‌شوند و به‌تدریج دشوارتر می‌شوند؛ بنابراین کودک مرحله‌به‌مرحله با موضوعاتی مثل ترتیب دستورات، شرط‌ها، حلقه‌ها و منطق حل مسئله روبه‌رو می‌شود.

نقطه قوت Blockly Games این است که تمام مراحل آن رایگان هستند و برای شروع برنامه‌نویسی نیازی به خرید اشتراک یا نصب نرم‌افزار ندارید. البته تمرکز آن بیشتر روی یادگیری منطق و مفاهیم برنامه‌نویسی است و نباید انتظار داشت کودک با آن به‌تنهایی به سطح کدنویسی حرفه‌ای برسد. برای شروع و ساختن پایه ذهنی برنامه‌نویسی، گزینه ساده و کم‌هزینه‌ای است.

کد اسپارک | Code spark

CodeSpark Academy یک اپلیکیشن آموزش برنامه‌نویسی برای کودکان حدود ۵ تا ۹ سال است که بیشتر روی ساختن پایه‌های برنامه‌نویسی تمرکز دارد. کودک با حل معماها و چالش‌های آماده و همچنین ساخت بازی‌های ساده، با مفاهیمی مثل ترتیب دستورات، حل مسئله و تفکر محاسباتی آشنا می‌شود.

یکی از ویژگی‌های CodeSpark این است که فقط به حل تمرین محدود نمی‌شود و کودک می‌تواند بخشی از بازی‌ها و فعالیت‌های خودش را هم بسازد. محتوای آن بر اساس یک برنامه آموزشی طراحی شده و برای استفاده در خانه و کلاس درس نیز امکاناتی دارد.

این اپلیکیشن برای شروع برنامه‌نویسی در سنین پایین گزینه مناسبی است، اما با توجه به گروه سنی و روش آموزش آن، بیشتر باید آن را نقطه شروعی برای آشنایی کودک با برنامه‌نویسی دانست تا ابزاری برای یادگیری کدنویسی متنی پیشرفته. نسخه آزمایشی هم برای امتحان کردن برنامه در دسترس است.

کد اسپارک برای گروه های سنی 3 سال به بالا مناسبه و اشتراکش ماهانه 15 دلاره

Human Resource Machine

Human Resource Machine یک بازی معمایی است که در آن کودک باید برای انجام وظایف مختلف، به یک کارمند کوچک دستور بدهد و با کنار هم قرار دادن دستورها، مسئله را حل کند. با پیش رفتن مراحل، مسئله‌ها پیچیده‌تر می‌شوند و کودک کم‌کم با مفاهیمی مثل الگوریتم، ترتیب دستورات، شرط و تکرار درگیر می‌شود.

نکته جالب بازی این است که برای شروع، لازم نیست کودک چیزی از برنامه‌نویسی بداند. منطق بازی بر پایه حل مسئله بنا شده و کودک با آزمون‌وخطا یاد می‌گیرد چطور یک دستورالعمل درست برای رسیدن به نتیجه بنویسد. برای کسانی که از قبل برنامه‌نویسی بلدند هم چالش‌های اضافه‌ای وجود دارد.

نکته مهمی که وجود داره اینه که Human Resource Machine بیشتر یک بازی فکری برای تقویت منطق برنامه‌نویسیه تا یک دوره آموزشی که کودک رو به زبان‌هایی مثل پایتون یا جاوا اسکریپت برسونه. بنابراین اگه هدف شما تقویت تفکر الگوریتمی و حل مسئله باشه ، گزینه جذابیه؛ اما برای یادگیری یه زبان برنامه‌نویسی واقعی، باید در کنار اون سراغ ابزارهای آموزشی تخصصی‌تر رفت.

بازی های آموزش برنامه نویسی برای گوشی

تا اینجا بیشتر سراغ بازی‌هایی رفتیم که برای کامپیوتر یا مرورگر طراحی شده‌اند. اما اگر کودک بیشتر با گوشی یا تبلت کار می‌کند، انتخاب‌های دیگری هم وجود دارد. بعضی از این اپلیکیشن‌ها از همان ابتدا برای صفحه لمسی طراحی شده‌اند و به همین دلیل کار کردن با آن‌ها برای کودکان ساده‌ تر است.

البته همه این اپلیکیشن‌ها یک کار را انجام نمی‌دهند؛ بعضی بیشتر روی پیش‌نیازهای برنامه‌نویسی و تفکر منطقی تمرکز دارند و بعضی کودک را مستقیماً با مفاهیم کدنویسی آشنا می‌کنند. بنابراین بهتر است هنگام انتخاب، فقط به ظاهر جذاب بازی اکتفا نکنید و ببینید محتوای آن با سن کودک و هدفی که از آموزش برنامه‌نویسی دارید، هماهنگ است یا نه.

توی تصویر زیر می‌تونید بعضی از بهترین بازی های برنامه نویسی برای گوشی رو ببینین:

کدام بازی های برنامه نویسی برای کلاس درس قابل استفاده است؟

این قسمت از مقاله را برای معلمانی نوشتیم که برای اجرا یک کلاس برنامه نویسی عالی برای کودکان کمی سردرگم هستند. همانطور که احتمالا تا به اینجا بررسی کرده اید، کلاس های برنامه نویسی معمولا یا با بازی های فیزیکی، یا با نرم افزار اسکرچ و یا به صورت کاملا تئوری پیش می‌رود. اما اگر به دنبال این هستید که چه در کلاس های مدرسه و یا در کلاس های خصوصی برنامه نویسی، یک تجربه جدید برای کودکان رقم بزنید یک بازی برنامه نویسی استاندارد را انتخاب کنید و همراه با آن مباحث را جلو ببرید.

بازی های برنامه نویسی زیادی مانند کدمانکی، باب برنامه نویس یا کدکامبت برای استفاده در کلاس های درس استفاده شده اند و پنل های مدیریت مخصوص معلمان را ایجاد کرده اند؛ بطوریکه حتی بدون حضور فیزیکی می‌توانید تماما کلاس را به شکل آنلاین جلو ببرید.

کد مانکی و باب برنامه نویس طرح درس های مخصوص معلمان رو داخل پنل شون دارن که کمکتون میکنه به راحتی کلاس رو جلو ببرید!

آیا بازی های برنامه نویسی در نهایت به ما یک برنامه نویس تحویل می‌دهد؟

قطعا بله؛ البته اگر به نکات زیر توجه کنید:

اول از همه یک بازی استاندارد و متناسب با کودک خودتان انتخاب کنید؛ کودک الان در چه سطحی هست؟ مفاهیم اولیه برنامه نویسی را می داند یا می خواهد یک زبان را یاد بگیرد؟

دوم اینکه توجه کنید بازی حتما آموزشی باشد؛ نه فقط سرگرمی و صرفا با تم برنامه نویسی

سوم سعی کنید پس از اتمام مراحل بازی کودک را به سمت کدنویسی واقعی و انجام پروژه هدایت کنید تا یادگیری او پخته تر شود و قابل استفاده!

چهارم به کودک کمک کنید به طور مستمر بازی را ادامه دهد و با چند مرحله متوقف نشود

پنجم اگر دیدید کودک با بازی ارتباط نمی گیرد اصرار نکنید و سعی کنید انتخاب های دیگری به او پیشنهاد دهید

سخن پایانی!

راستش را بخواهید، هیچ بازی‌ای قرار نیست یک شبه از فرزند شما برنامه‌نویس بسازد؛ همان‌طور که خریدن یک توپ هم کسی را فوتبالیست نمی‌کند. اما یک کار مهم انجام می‌دهند: کاری می‌کنند کودک دلش بخواهد ادامه بدهد. و همین، نصف راه است.

اگر تا امروز فرزندتان ساعت‌ها پای بازی‌های مختلف نشسته، شاید وقتش رسیده بخشی از این زمان را به بازی‌هایی اختصاص بدهید که علاوه بر سرگرمی، چیزی هم به او یاد می‌دهند. چه بهتر که کودک در کنار لذت بردن، مهارتی را یاد بگیرد که این روزها از نان شب هم واجب‌تر شده است!

در این مقاله سعی کردیم معروف‌ترین بازی‌های آموزش برنامه‌نویسی کودکان را کنار هم بگذاریم تا انتخاب برایتان راحت‌تر شود. حالا توپ در زمین شماست. کافی است یکی از این بازی‌ها را انتخاب کنید و اجازه بدهید کودک قدم اول را بردارد. باقی مسیر را کنجکاوی، خلاقیت و ذوق یادگیری خودش جلو می‌برد.

شاید چند سال بعد، وقتی اولین بازی یا برنامه خودش را ساخت، یادتان بیاید که همه‌چیز از همین یک بازی ساده شروع شد 🙂

سوالات متداول شما