برنامه نویسی به زبان ساده: چرا و چگونه بچه‌ها باید برنامه نویسی را یاد بگیرند؟

اگر شما هم از آن دسته پدر و مادرهایی هستید که تعریف برنامه نویسی را زیاد شنیده‌اید اما به درستی نمی‌دانید که برنامه نویسی چیست و چه کاربردهایی دارد؛ این راهنما ویژه شما عزیزان نوشته شده است. امروزه بسیاری از والدین در جست‌وجوی راهی برای آموزش برنامه نویسی به فرزندانشان هستند و آنان را در کلاس‌های مختلف برنامه نویسی ثبت‌نام می‌کنند. اما چه چیزی باعث شده تا برنامه نویسی به این اندازه، محبوبیت پیدا کند و همه‌ی افراد، خواهانِ یادگیری آن باشند؟ مسلما با پیشرفت علم در سراسر دنیا، نیاز به افرادی که مهارت‌های مهمی همچون برنامه نویسی را بلد باشند؛ روز‌به‌روز در حال گسترش است و به همین دلیل، بسیاری از ما دوست داریم که برنامه نویسی را یاد بگیریم. اگر می‌خواهید اطلاعات کاملی از برنامه نویسی به‌دست آورید و متوجه شوید که چگونه باید برنامه نویسی به زبان ساده را به بچه‌ها آموزش داد؛ در ادامه با ما همراه باشید.

برنامه نویسی چیست؟

برنامه نویسی به زبان ساده، یک زبان حرف زدن با کامپیوتر است. درست مانند ما انسان‌ها که زبان‌های گوناگونی برای صحبت کردن داریم؛ در مورد کامپیوترها هم چنین است. برنامه نویسی یعنی نوشتن دستوراتی که به کامپیوتر می‌گوید چه کاری را انجام دهد. این دستورات به زبانی نوشته می‌شوند که کامپیوتر می‌تواند آن‌ها را بفهمد. کامپیوترها از زبان‌های خاصی برای درک دستوراتی که به آن‌ها داده می‌شود استفاده می‌کنند. همچنین یک روش حل مسئله است که به ما کمک می‌کند تا چالش‌ها را به روش منطقی و سیستماتیک حل کنیم. اما باید بدانید که برنامه نویسی فقط به معنای نوشتن کد نیست بلکه آنچه که واقعا اهمیت دارد، داشتن تفکر خلاق است.

تاریخچه برنامه نویسی

تا اینجا متوجه شدیم که برنامه نویسی چیست و یک توضیح کلی درباره آن، ارائه دادیم. اکنون می‌خواهیم تاریخچه برنامه نویسی را با‌یکدیگر بررسی کنیم.

چارلز بابیج، اولین کسی بود که مفاهیم ماشین‌های محاسباتی را معرفی کرد. او یک ماشین تحلیلی، طراحی کرده بود که می‌توانست محاسبات پیچیده را انجام دهد. پس از مدتی، آدا لاولیس، متوجه شد که ماشین تحلیلی بابیج، نه تنها محاسبات ریاضی، بلکه می‌تواند هر‌نوع داده‌ای را پردازش کند. آدا لاولیس به نوشتن الگوریتم برای این ماشین پرداخت و به همین دلیل به عنوان اولین برنامه نویس تاریخ، شناخته می‌شود. نوشتن الگوریتم برای این ماشینِ تحلیلی، به نوعی بنیان‌گذارِ تفکرِ الگوریتمی و پا‌یه‌گذاریِ برنامه نویسی به معنای امروزی بود. حتی آدا، در نوشته‌ها خود پیش‌بینی کرده بود که در آینده ممکن است روزی برسد که این ماشین، قادر به ساختن موسیقی و یا نوشتن شعر باشد. این پیش‌بینی‌ها در آن زمان، غیرممکن به نظر می‎رسید اما اکنون به حقیقت پیوسته است. پس از آن، زبان‌های برنامه نویسی متنوعی وارد عرصه فناوری شدند.

الگوریتم چیست و چرا دانستن آن مهم است؟

الگوریتم یکی از مفاهیم مهم در برنامه نویسی به شمار می‌رود و در واقع مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها یا مراحل مشخص است که برای حل یک مشکل یا انجام یک کار خاص، طراحی می‌شود. به زبان ساده‌تر، یک الگوریتم، راهنمای گام به گام برای انجام یک کار است. مثلاً وقتی می‌خواهید یک کیک بپزید، دستور پخت، یک الگوریتم است که به شما می‌گوید چه موادی را باید مخلوط کنید، چگونه باید مواد را هم بزنید و در چه دمایی باید آن‌ها را بپزید. در برنامه‌نویسی هم، الگوریتم‌ها برای حل مشکلات مختلف استفاده می‌شوند. برای مثال، اگر بخواهید برنامه‌ای بنویسید که یک مسئله ریاضی یا یک بازی را حل کند، شما باید الگوریتمی طراحی کنید که مراحل انجام آن کار را به کامپیوتر بگوید.

 درک الگوریتم و نقش آن در آموزش برنامه نویسی به کودکان

زمانی که بچه‌ها با مفهوم الگوریتم، آشنا می‌شوند؛ یاد‌می‌گیرند که چالش‌ها و مشکلات را به صورت مرحله به مرحله، حل کنند. در واقع آن‌ها کم کم متوجه می‌شوند که برای رسیدن به هدفشان، باید کارها را به ترتیب، انجام دهند و اگر در جایی اشتباه کردند؛ می‌توانند آن را اصلاح کنند. این همان تفکر الگوریتمی است که بچه‌ها در برنامه نویسی به آن نیاز دارند. الگوریتم به کودکان، کمک می‌کند تا ذهنشان، نظم پیدا کند و به دنبال یافتن راه‌حل‌های منطقی باشند. وقتی که بچه‌ها قبل از شروع یادگیری برنامه نویسی با مفهوم الگوریتم آشنا باشند، بهتر می‌توانند مفاهیم برنامه نویسی را درک کنند. شما به عنوان والدین کودکان، می‌توانید از مثال‌های ساده و ملموس برای درک بچه‌ها استفاده کنید. مثلا وقتی کودک می‌خواهد مسواک بزند؛ یک الگوریتم ساده را دنبال می‌کند. اول مسواک و خمیر دندان را آماده می‌کند، بعد دندان‌های بالا و پایین را مسواک می‌زند و در نهایت دهانش را می‌شوید. این ترتیبِِ مرحله‌به‌مرحله نشان می‌دهد که برای رسیدن به نتیجه ( یعنی همون دندون‌های تمیز) باید مراحل منطقی و درست را پشت سر هم انجام دهد. بنابراین الگوریتم، کاربرد گسترده‌ای در زندگی ما دارد و نمی‌توان نقش آن را در برنامه نویسی، نادیده گرفت.

چگونه برنامه نویسی مثل زبان دوم برای مغزِ کودک عمل می‌کند؟

به گفته‌ی دانشمندان، برنامه نویسی برای کودکان، نه تنها بخش‌های مرکزی مغز را فعال می‌کند بلکه نحوه‌ی تفکر آن‌ها را نیز دچار تغییر و تحول می‌کند. “حتی استیو جابز هم معتقد بود که همه باید برنامه نویسی را یاد بگیرند زیرا برنامه نویسی به شما یاد می‌دهد که چگونه فکر کنید.” در ادامه توضیح می‌دهیم که یادگیری این مهارت چه تاثیراتی بر روی مغز بچه‌ها می‌گذارد.

1.باعث تقویت قشر خاکستری(Gray Matter) مغز می‌شود!

قشر خاکستری مغز، مخصوص پردازش اطلاعات و فعالیت‌های شناختی پیچیده مانند حل مسئله، یادگیری و حافظه است. تحقیقات نشان داده‌اند که یادگیری مهارت‌های جدید مانند برنامه نویسی می‌تواند باعث افزایش حجم و فعالیت در قشر‌خاکستری مغز شود.

2.قشر پیشانی(Prefrontal Cortex) مغز را بهبود می‌بخشد!

قشر پیشانی، مسئول تصمیم‌گیری، حل مسئله و تفکر‌انتقادی است. یادگیری برنامه نویسی به زبان ساده، باعث تقویت این ناحیه از مغز خواهد شد.

چگونه می‌توانم برنامه نویسی را به فرزندم آموزش دهم؟

پیش از آنکه روش‌هایی را برای آموزش برنامه نویسی به زبان ساده، به شما ارائه دهیم؛ باید این نکته را یادآور شویم که شما به عنوان پدر و مادر، نمی‌توانید نقش معلم را بازی کنید بلکه مهم‌ترین نقش شما، نقش تشویق‌کننده است. این بدین معناست که شما باید فرصت مناسب و محیط آرامی را برای بچه‌ها فراهم کنید و از مقایسه کودک خود با سایر بچه‌ها شدیدا خودداری کنید.

1.به کمک بازی‌های آموزشی، اجازه دهید بچه‌ها برنامه نویسی به زبان ساده را یاد بگیرند!

بازی‌های آموزشی، یکی از روش‌های مفید و موثر برای آموزش برنامه نویسی به کودکان هستند. یادگیری با کمک بازی‌ها، احساس کنجکاوی بچه‌ها را ترغیب می‌کند و باعث می‌شود تا مفاهیم برنامه نویسی را بهتر یاد‌بگیرند. فراموش نکنیم که این بازی‌ها تا چه اندازه می‌توانند یادگیری را برای بچه‌ها لذت‌بخش کنند. نکته‌ای که وجود دارد این است که به کودکان، فرصت دهید تا خودشان از طریق کشف‌کردن، مفاهیم را بیاموزند. و در نهایت، اثراتِ مثبتِ این روشِ یادگیری را نادیده نگیرید.

2.از پلتفرم‌های آنلاین آموزشی برای آموزش استفاده کنید!

گزینه بعدی، پلتفرم‌های آنلاینی هستند که ویژه آموزش برنامه نویسی به کودکان، طراحی و ساخته شده‌اند و از جمله روش‌های محبوب به شمار می‌روند. این پلتفرم‌ها دوره‌های آموزشی آنلاین و یا آفلاینی دارند که می‌توانید برای فرزند خود از آن استفاده کنید. پلتفرم‌هایی مانند code.org و scratch می‌توانند نمونه‌هایی از آن باشند. این پلتفرم‌ها، امکان یادگیری را در خانه، فراهم می‌کنند و برنامه‌های آموزشی متنوعی برای گروه‌های سنی مختلف دارند.

زبان برنامه نویسی مناسب کودکان چه زبانی است؟

این سوال می‌تواند یکی از ده‌ها سوال مهم برای آغاز مسیر یادگیری برنامه نویسی باشد. حتی وقتی پایِ برنامه نویسی بچه‌ها به میان می‌آید، اهمیت انتخاب یک زبان مناسب برای شروع، دو‌چَندان می‌شود. یکی از ابزارهایی که تمام کودکان دنیا از آن استفاده می‌کنند، اسکرچ است. این پلتفرم، برنامه نویسی را به شیوه تصویری، آموزش می‌دهد و در آن خبری از کد زدن نیست. بچه‌ها با کشیدن و رها کردن بلوک‌ها می‌توانند بازی و انیمیشن بسازند. علاوه بر این، زبان پایتون نیز یکی از زبان‌های مناسب برای شروع برنامه نویسی است.  این زبان دارای قواعد ساده بوده و حتی کاربردهای فراوانی در عرصه‌های گوناگون دارد. شاید شما تصور کنید که این زبان برای کودکان خیلی دشوار است اما اگر بچه‌ها این زبان را با بازی‌های آموزشی یاد بگیرند؛ نه تنها برای آنها دشوار‌نیست بلکه بهترین تجربه بچه‌ها از برنامه نویسی خواهد بود. در ادامه همراه ما باشید تا یکی از این بازی‌های آموزشی را به شما معرفی کنیم.

مسیر یادگیری برنامه نویسی کودکان: از کجا شروع کنیم؟

اکنون که اطلاعات لازم را برای آغاز مسیر یادگیری برنامه نویسی بچه‌ها بدست آوردیم، لازم است که به سراغ ترتیب یادگیری برنامه نویسی برویم. اگر ترتیب درست را رعایت کنید؛ بچه‌ها به خوبی می‌توانند با مفاهیم برنامه نویسی آشنا شده و از اطلاعاتی که یاد گرفته‌اند استفاده کنند.

• بچه‌ها را با مفاهیم پایه برنامه نویسی مثل حلقه‌ها و شرط‌ها آشنا کنید و با استفاده از بازی‌های فکری و پازل‌ها، تلاش کنید تا تفکر منطقی کودک را تقویت کنید. این روش، بیشتر برای کودکان 5 تا 7 سال، توصیه می‌شود. همچنین می‌توانید از ابزار Scratch Jr برای این گروه سنی استفاده کنید.
• برنامه نویسی بصری را به کودکان آموزش دهید. در این حالت، بچه‌ها نیازی به کدنویسی ندارند و فقط با کمک بلوک‌های تصویری، برنامه نویسی به زبان ساده را یاد بگیرند.
• پس از آن، امکان استفاده از زبان‌های برنامه نویسی واقعی، فراهم می‌شود و در این مرحله، بهترین زبان برای یادگیری، زبان پایتون است.
• به بچه‌ها کمک کنید که از پروژه‌های ساده و کوچک شروع کنند و به آن‌ها یادآور شوید که تمرین و تکرار را فراموش نکنند. زیرا تمرین و تکرار، نقش مهمی در یادگیری مفاهیم و تثبیت اطلاعات دارند.

بهترین روش برای یادگیری برنامه نویسی کودکان، چه روشی است؟

از بین تمامی روش‌های یادگیری برنامه نویسی که در سراسر دنیا از آن‌ها استفاده می‌شود یکی از بهترین روش‌ها برای یادگیری برنامه نویسی به زبان ساده، روش بازی محور است. این روش به بچه‌ها کمک می‌کند تا از مراحل ساده شروع کنند و به تدریج به سمت مراحل دشوارتر پیش ‌بروند. همچنین، یکی از ویژگی‌های مهم بازی‌های آموزشی، بازخورد فوری است که نقش مهمی در ترغیب کودکان به یادگیری برنامه نویسی دارد. وقتی کودک، خطای خود را بلافاصله متوجه می‌شود؛ می‌تواند با اصلاح آن به مرحله بعدی برود و از این طریق، مطالب به خوبی در ذهنش تثبیت می‌شوند. به طور کلی، این روش، یکی از جدیدترین شیوه‌های آموزشی است که توانسته کودکان زیادی را به خود جذب کند.

برنامه نویسی در چه مشاغلی کاربرد دارد؟

در دنیای امروز، کاربرد برنامه نویسی، بسیار فراتر از آن چیزی است که تصور می‌کنید. اکنون برنامه نویسی در اکثر مشاغل و حرفه‌ها استفاده می‌شود و برنامه نویسان، فرصت‌های شغلی زیادی دارند. برای مثال می‌توان به مشاغلی مثل توسعه‌دهنده‌ی نرم‌افزار، مهندس داده، تحلیلگر داده، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، مهندس شبکه و طراح بازی اشاره کرد. آینده برنامه نویسی، با توجه به مواردی که گفته شد، به شدت روشن و پر از فرصت می‌باشد. به طور کلی، اکثر صنایع با تکنولوژی و فناوری ترکیب شده‌اند و یقینا نیاز به فردی ماهر که می‌تواند برنامه بنویسد و به زبان‌های برنامه نویسی مسلط باشد؛ روز به روز در حال گسترش است. بنابراین، اگر تاکنون برای شروع یادگیری برنامه نویسی فرزندتان تردید داشتید؛ متوجه شدید که این مهارت چقدر کاربرد دارد و هر کسی که آن را بیاموزد، می‌تواند حرفی برای گفتن داشته باشد.

چه عواملی در تعیین درآمد برنامه نویسی، نقش دارند؟

درآمد برنامه نویسی، به عوامل مختلفی مانند، تخصص و حوزه‌ی کاری، سطح تجربه و مهارت، محل کار و نوع قرارداد و سایر عوامل، بستگی دارد. هر حوزه‌ای از برنامه نویسی، بازار کار خودش را دارد. هرچقدر که برنامه نویسان، تجربه و توانایی فنی بالاتری داشته باشند، می‌توانند پروژه‌های قوی‌تری بگیرند و درآمد بیشتری هم کسب کنند. همچنین برنامه نویسی یکی از مشاغل فریلنسری محسوب می‌شود که امکان دورکاری را برای افراد، فراهم کرده و دارای مزیت رقابتی است. مزیت رقابتی یعنی چیزی که باعث می‌شود یک شخص، نسبت به بقیه، بهتر، خاص‌تر و موفق‌تر باشد. مثلا فردی که برنامه نویس ماهری است این توانایی را دارد که از شرکت‌های بین‌المللی، پروژه بگیرد و درآمد دلاری داشته باشد. بنابراین درآمد برنامه نویسان به عوامل گوناگونی بستگی دارد و نمی‌توان یک مبلغ ثابتی را برای آن در نظر گرفت. اما با توجه به مطالبی که در بخش قبلی مطرح کردیم؛ برنامه‌نویسان، فرصت‌های شغلی زیادی خواهند داشت.

از کجا بفهمم که برنامه نویسی برای فرزند من مناسب است؟

برای اینکه متوجه شوید که برنامه نویسی برای کودک شما مناسب است یا نه؛ بهتر است چند گزینه را بررسی کنید تا پیش از شروع مسیر یادگیری برنامه نویسی فرزندتان، به عنوان پدر و مادر، اطلاعات جامع و درستی داشته باشید.

در ادامه، چند مورد از سوالات کاربردی را برای شما قرار داده‌ایم تا با مشاهده‌ی رفتارهای فرزندتان، آن‌ها را از خود بپرسید و یک تصمیم درست بگیرید.

• آیا فرزندتان از کار با کامپیوتر لذت می‌برد؟
• از کارهای جدید و ساختن چیزهای خلاقانه خوشش می‌آید؟
• زمانی که با چالشی مواجه می‌شود، تلاش می‌کند تا مسئله را حل کند یا زود ناامید می‌شود؟
• از پازل، معما و بازی‌های فکری خوشش می‌آید؟
• اگر به فرزندتان بگویید که می‌تواند با کامپیوتر چیزی بسازد که حرکت کند؛ حرف بزند و کارهای مختلفی را انجام دهد، هیجان‌زده می‌شود؟

اگر پاسخ‌ها مثبت بودند، یعنی فرزند شما می‌تواند با استفاده از ابزار درست، زبان مناسب سن خودش و تکرار و تمرین، تبدیل به یک برنامه نویس موفق شود. و اگر پاسخ‌ها منفی بود، به احتمال زیاد از برنامه نویسی لذت نخواهد برد. در این شرایط می‌توانید با کمک یک بازی آموزشی مناسب و سرگرم‌کننده، علاقه‌اش را به دنیای کد‌نویسی جلب کنید.( مسلما همه بچه‌ها نباید برنامه نویس بشن و برای این کار بهشون اصرار نکنین اما این یه روشه که امتحان کردنش ضرری نداره و چه بسا شاید به کمک این روش به برنامه نویسی علاقه‌مند بشه و یه مسیر تازه‌ای براش رقم بخوره. در سخن پایانی، قراره یکی از این بازی‌های جذاب رو معرفی کنیم.)

سخن پایانی

 اکنون که شما با اهمیت برنامه نویسی آشنا شدید و نکات مهم برای این مسیر را با‌یکدیگر بررسی کردیم؛ وقت آن رسیده است که یک راه سرگرم‌کننده و مفید را به شما پیشنهاد دهیم. تا اینجا بیان کردیم که بهترین شیوه آموزش، یادگیری بازی‌محور است. یکی از بازی‌هایی که یادگیری برنامه نویسی را دلنشین‌تر می‌کند، بازی باب برنامه نویس است. این بازی با به رو‌زترین مطالب آموزشی، طراحی شده و نقطه شروع مثبتی برای آغاز فرایند یادگیری برنامه نویسی به زبان ساده به شمار می‌رود. باب برنامه نویس، آماده‌ی آموزش دادن برنامه نویسی به تمام کودکان فارسی زبان در سراسر جهان می‌باشد. این بازی، به فرزندتان کمک می‌کند تا به راحتی با مفاهیم پایه برنامه نویسی و زبان پایتون، آشنا شود. همچنین شما والدین عزیز، می‌توانید با استفاده از پنل مدیریتی، میزان پیشرفت فرزند خود را بررسی کنید. پس اگر شما به عنوان پدر و مادر کودکان، قصد دارید که یک نرم‌افزار آموزشی مناسب را برای آنان تهیه کنید که بچه‌ها در‌عین آسودگی و امنیت، برنامه نویسی را به خوبی یاد بگیرند؛ بازی باب برنامه نویس می‌تواند بهترین انتخاب برای شما باشد.

سوالات متداول