آیا اسکرچ برای کودکان شروع خوبی است؟

اگر اسم اسکرچ برای کودکان را جست‌وجو کرده‌اید، احتمالاً یک جای کار برایتان سؤال شده: «خب، این اسکرچ دقیقاً به چه درد بچه من می‌خوره؟»
شاید هم فرزندتان به کامپیوتر و بازی علاقه دارد و حالا می‌خواهید ببینید می‌شود این علاقه را یک‌جور بهتری هدایت کرد یا نه.

واقعیت این است که وقتی پای برنامه‌نویسی بچه‌ها وسط می‌آید، انتخاب‌های زیادی جلوی آدم می‌گذارند؛ اسکرچ، پایتون، کلاس، دوره، آموزش ویدئویی و هزار جور پیشنهاد دیگر. آدم می‌ماند از کجا بزند به دل ماجرا!

اسکرچ یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای آشنا کردن کودک با برنامه‌نویسی است، اما این به معنی «فقط چند تا بلوک رنگی را بچسبانیم به هم و تمام» نیست. کودک در حین ساختن یک بازی یا انیمیشن، کم‌کم با همان چیزهایی سر و کله می‌زند که بعدها در برنامه‌نویسی جدی‌تر به کارش می‌آیند؛ از شرط و حلقه گرفته تا متغیر، الگوریتم و حل مسئله.

حالا سؤال اصلی اینجاست: اسکرچ برای چه سنی مناسب است؟ آیا هر کودکی می‌تواند آن را یاد بگیرد؟ با گوشی هم می‌شود کار کرد؟ اصلاً لازم است کلاس برود؟ بعد از اسکرچ چه چیزی یاد بگیرد؟

در این مقاله قرار نیست فقط بگوییم اسکرچ چیست و چند تعریف کتابی تحویل‌تان بدهیم. قرار است ببینیم اسکرچ برای کودکان چه کاربردی دارد، چطور باید شروعش کرد، چه منابعی برای یادگیری وجود دارد، چه پروژه‌هایی می‌شود ساخت و بعد از آن چه مسیری پیش روی کودک است.

خلاصه اینکه اگر می‌خواهید ببینید اسکرچ واقعاً به درد فرزندتان می‌خورد یا نه، بیایید یک دور درست‌وحسابی با هم بررسی‌اش کنیم : )

اسکرچ را بیشتر بشناسیم!

اگر اسم Scratch (اسکرچ) را شنیده باشید، احتمالاً اولین سؤال این است که اصلاً با چه چیزی طرفیم؟ یک بازی است؟ یک نرم‌افزار آموزشی است؟ یا یک زبان برنامه‌نویسی؟

جواب کوتاه این است: اسکرچ یک زبان برنامه‌نویسی بصری و یک محیط آموزشی است که برای یادگیری مفاهیم برنامه‌نویسی، به‌خصوص برای کودکان و نوجوانان، طراحی شده است. اما برخلاف زبان‌هایی مثل پایتون، کودک در اسکرچ لازم نیست کدهای طولانی و دستورات پیچیده را تایپ کند. به‌جای آن، بلوک‌های رنگی مختلف را مثل قطعات پازل کنار هم می‌گذارد و با آن‌ها به شخصیت‌ها و اشیای داخل پروژه دستور می‌دهد.

مثلاً کودک می‌تواند به گربه اسکرچ بگوید «۱۰ قدم حرکت کن»، بعد شرط بگذارد که «اگر به دیوار رسیدی، برگرد» یا کاری کند که با کلیک روی یک شخصیت، اتفاق خاصی در بازی بیفتد. در ظاهر، کودک مشغول ساختن یک بازی یا انیمیشن است؛ اما در پشت این فعالیت‌ها، دارد مفاهیمی مثل ترتیب دستورات، شرط‌ها، تکرار، رویدادها و حل مسئله را تمرین می‌کند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اسکرچ همین است: کودک به‌جای اینکه از همان ابتدا درگیر خطاهای تایپی و قواعد سخت کدنویسی شود، می‌تواند روی منطق برنامه تمرکز کند و نتیجه دستوراتش را همان لحظه ببیند.

پس اسکرچ را نباید فقط یک بازی در نظر گرفت و از طرف دیگر، نباید انتظار داشت که کودک با آن مستقیماً یک زبان برنامه‌نویسی متنی مثل پایتون را یاد بگیرد. اسکرچ بیشتر شبیه یک پل است؛ پلی که کودک را با منطق برنامه‌نویسی آشنا می‌کند و مسیر ورود او به دنیای کدنویسی را ساده‌تر و جذاب‌تر می‌کند.

حالا سؤال جالب‌تر این است: با این بلوک‌های رنگی دقیقاً چه چیزهایی می‌شود ساخت؟

اسکرچ چه کاربردی دارد؟

اسکرچ را می‌توان برای ساخت پروژه‌های خیلی متنوعی استفاده کرد؛ از یک بازی ساده که در آن باید امتیاز جمع کنید، تا انیمیشنی که چند شخصیت با هم گفت‌وگو می‌کنند یا داستانی که مسیرش با انتخاب کاربر تغییر می‌کند. حتی می‌شود با آن پروژه‌های آموزشی و برنامه‌های تعاملی ساخت.

جالب اینجاست که نوع پروژه تقریباً به ایده‌ای که کودک در ذهنش دارد بستگی پیدا می‌کند. قرار نیست همه کودکان با اسکرچ دقیقاً یک چیز بسازند؛ یکی ممکن است سراغ ساخت یک بازی برود، دیگری یک داستان تعاملی طراحی کند و فرد دیگری پروژه‌ای بسازد که صدا، تصویر و حرکت را با هم ترکیب می‌کند.

در ادامه چند نمونه از پرکاربردترین پروژه‌هایی را می‌بینیم که می‌توان با اسکرچ ساخت.

ساخت بازی

بازی ساختن یکی از جذاب‌ترین کارهایی است که می‌شود با اسکرچ انجام داد. کودک می‌تواند شخصیت اصلی بازی را خودش انتخاب کند، برایش مأموریت تعیین کند و حتی قانون‌های بازی را هم خودش بسازد.

مثلاً یک بازی را در نظر بگیرید که در آن یک شخصیت باید از بین موانع عبور کند، ستاره جمع کند و خودش را به نقطه پایان برساند. حالا می‌توان امتیاز، جان، زمان محدود یا حتی چند مرحله مختلف به آن اضافه کرد. اینجا دیگر کودک فقط بازیکن نیست؛ طراح بازی است و خودش تصمیم می‌گیرد چه اتفاقی بیفتد.

ساخت انیمیشن

با اسکرچ می‌شود شخصیت‌های مختلف را وارد یک داستان کرد و به آن‌ها حرکت، صدا و دیالوگ داد. نتیجه می‌تواند یک انیمیشن کوتاه باشد که در آن شخصیت‌ها با هم صحبت می‌کنند، جابه‌جا می‌شوند و اتفاقات مختلفی برایشان رخ می‌دهد.

مثلاً کودک می‌تواند داستانی درباره دو دوست بسازد که در پارک با هم صحبت می‌کنند و بعد از پیدا کردن یک وسیله عجیب، ماجرا وارد مرحله جدیدی می‌شود. برای ساخت چنین انیمیشنی، کودک باید مشخص کند چه اتفاقی، در چه زمانی و با چه ترتیبی رخ دهد؛ درست مثل کارگردانی که صحنه‌به‌صحنه داستانش را جلو می‌برد.

ساخت داستان

داستان در اسکرچ همیشه یک مسیر ثابت ندارد. کودک می‌تواند داستانی بسازد که در بعضی قسمت‌ها، انتخاب مخاطب مسیر ماجرا را تغییر دهد.

برای مثال، شخصیت اصلی به یک دوراهی می‌رسد و از مخاطب می‌پرسد: «از کدام مسیر بروم؟» اگر مسیر اول انتخاب شود، یک اتفاق می‌افتد و اگر مسیر دوم را انتخاب کند، داستان به شکل دیگری ادامه پیدا می‌کند.

این نوع پروژه‌ها فرصت خوبی هستند تا کودک هم داستان‌پردازی کند و هم یاد بگیرد چطور برای انتخاب‌های مختلف، دستورهای متفاوتی در برنامه قرار دهد. به قول معروف، با یک تیر دو نشان می‌زند!

ساخت پروژه های آموزشی

اسکرچ فقط برای سرگرمی نیست و می‌شود از آن برای ساخت پروژه‌های آموزشی هم استفاده کرد. مثلاً کودک می‌تواند یک بازی طراحی کند که از بازیکن سؤال‌های ریاضی بپرسد، برای جواب درست امتیاز بدهد و در پایان نتیجه را نمایش دهد.

از جدول ضرب و جمع و تفریق گرفته تا آموزش کلمات، مفاهیم علمی و حتی آزمون‌های ساده؛ دست کودک برای انتخاب موضوع باز است. نکته جالب اینجاست که وقتی خود کودک یک پروژه آموزشی می‌سازد، فقط مصرف‌کننده محتوا نیست؛ باید درباره موضوع فکر کند و راهی برای تبدیل آن به یک پروژه قابل اجرا پیدا کند.

اگر علاوه به اسکرچ میخواهید با دیگر بازی ها و نرم افزارهای آموزش برنامه نویسی آشنا شوید، به مقاله بهترین بازی های آموزش برنامه نویسی کودکان سر بزنید.

برای یادگیری اسکرچ به چه ابزاری نیاز داریم؟

برای شروع اسکرچ، به سیستم خیلی قدرتمندی نیاز نیست. یک کامپیوتر یا لپ‌تاپ معمولی برای شروع کاملاً کافی است. اسکرچ را می‌توان به دو روش استفاده کرد: مستقیماً در مرورگر یا با نصب نسخه دسکتاپ روی برای شروع کار با اسکرچ به تجهیزات عجیب‌وغریبی نیاز ندارید. یک کامپیوتر یا لپ‌تاپ معمولی برای شروع کافی است و لازم نیست سیستم قدرتمندی داشته باشید.

اسکرچ را می‌توان به‌صورت آنلاین و از طریق مرورگر اجرا کرد؛ یعنی کافی است وارد سایت Scratch شوید و از بخش Create وارد محیط ساخت پروژه شوید. در این حالت پروژه‌ها را مستقیماً در محیط آنلاین می‌سازید و برای کار کردن به اینترنت نیاز دارید.

اگر اینترنت در دسترس نباشد یا اتصال پایداری نداشته باشید، می‌توانید نسخه قابل نصب اسکرچ را روی کامپیوتر دانلود کنید و پروژه‌ها را به‌صورت آفلاین بسازید. راهنمای رسمی Scratch هم استفاده از نسخه آفلاین را برای زمانی که اینترنت قابل اعتماد نیست پیشنهاد می‌کند.

اگر کامپیوتر یا لپ‌تاپ نداشته باشیم چی؟

نداشتن کامپیوتر به این معنی نیست که باید یادگیری اسکرچ را کنار بگذارید. دیدن آموزش‌ها که با موبایل و یا تلویزیون پیش ببرید و بعد فکر کنید که چطور می توانید جایی را پیدا کنید که کامپیوتر باشد. مثلا می‌توانید از کافی نت‌ها و یا اتاق‌های کامپیوتری استفاده کنید که اجاره‌های ساعتی دارند ویا می‌توانید از امکاناتی که اطراف‌تان وجود دارد استفاده کنید؛ مثلاً کامپیوتر مدرسه، کتابخانه، فرهنگسرا یا یک مرکز آموزشی. اگر یکی از دوستان یا اقوامتان هم کامپیوتر دارد، می‌توانید با هماهنگی آن‌ها چند ساعت در هفته را برای تمرین اختصاص دهید.

البته برای اینکه کودک بتواند مرتب تمرین کند و پروژه‌های خودش را بسازد، دسترسی منظم به کامپیوتر یا لپ‌تاپ کار را خیلی راحت‌تر می‌کند؛ مخصوصاً وقتی پروژه‌ها بزرگ‌تر می‌شوند و کودک باید با تعداد زیادی بلوک، شخصیت و بخش مختلف کار کند.

آیا با گوشی یا تبلت هم می‌شود اسکرچ کار کرد؟

بله، با گوشی و تبلت هم می‌توان به سراغ اسکرچ رفت، اما برای ساخت و ویرایش پروژه‌های اسکرچ، کامپیوتر یا لپ‌تاپ گزینه راحت‌تری است. محیط اسکرچ پر از بلوک‌هایی است که باید آن‌ها را جابه‌جا و کنار هم قرار دهید و هرچه پروژه بزرگ‌تر شود، کار کردن با صفحه کوچک گوشی سخت‌تر می‌شود.

اگر فعلاً فقط گوشی در اختیار دارید، می‌توانید از آن برای دیدن آموزش‌ها، بررسی پروژه‌ها و آشنا شدن با محیط اسکرچ استفاده کنید. تبلت هم به‌دلیل صفحه بزرگ‌تر، تجربه راحت‌تری نسبت به گوشی دارد؛ اما اگر قرار است کودک مرتب پروژه بسازد و برنامه‌نویسی را تمرین کند، بهتر است به یک کامپیوتر یا لپ‌تاپ دسترسی داشته باشد.

پس لازم نیست برای شروع اسکرچ سراغ سیستم گران‌قیمت بروید؛ یک کامپیوتر معمولی کافی است. اگر هم فعلاً کامپیوتر ندارید، می‌توانید یادگیری را با گوشی یا تبلت شروع کنید و برای ساخت پروژه‌های جدی‌تر از یک سیستم مناسب کمک بگیرید.

شروع کار با اسکرچ؛ از ورود تا فارسی کردن محیط

برای شروع کار با اسکرچ، لازم نیست مسیر پیچیده‌ای را طی کنید. اگر می‌خواهید بدون نصب برنامه کار کنید، کافی است Scratch را جستجو کنید و وارد سایت آن شوید و از بخش Create وارد محیط ساخت پروژه شوید. در این حالت همه‌چیز از طریق مرورگر انجام می‌شود. اگر هم ترجیح می‌دهید برنامه روی سیستم نصب باشد، می‌توانید Scratch App را دانلود و نصب کنید. نسخه قابل نصب برای کار آفلاین هم کاربرد دارد و می‌توانید بدون اتصال دائمی به اینترنت پروژه بسازید و ذخیره کنید.

نحوه فارسی کردن اسکرچ

یکی از خوبی‌های اسکرچ این است که برای کار کردن با آن لازم نیست حتماً با محیط انگلیسی کنار بیایید. زبان محیط اسکرچ را می‌توان به فارسی تغییر داد و این کار فقط چند کلیک زمان می‌برد.

اگر از نسخه آنلاین اسکرچ استفاده می‌کنید، بعد از ورود به سایت، وارد محیط ساخت پروژه شوید. در این صفحه، در نوار ابزار، آیکون چرخ دنده را پیدا کنید. با کلیک روی آن، فهرستی از زبان‌های قابل انتخاب نمایش داده می‌شود. در این فهرست، فارسی را انتخاب کنید تا زبان محیط تغییر کند.

معرفی بهترین دوره های ویدئویی رایگان برای آموزش اسکرچ

از بحث نحوه نصب و راه اندازی اسکرچ که بگذریم، حالا نوبت به این می‌رسد که راه اصلی را شروع کنیم. اگر می خواهید با معلم و کلاس شروع کنید، بهتر است دنبال آموزشگاه ها یا معلم های خصوصی شهر خودتان بگردیداما اگر می‌خواهید از روش آموزش آنلاین پیش بروید، همراه ما باشید تا در ادامه برخی از بهترین دوره ها و منابع را معرفی کنیم.

دوره یوتیوب آموزش اسکرچ مکتب خونه

در این دوره، کودک و نوجوان با مفاهیم پایه برنامه‌نویسی مثل شرط‌ها، حلقه‌ها و متغیرها آشنا می‌شود و در محیط اسکرچ یاد می‌گیرد چطور این مفاهیم را در پروژه‌های مختلف به کار ببرد. ساخت بازی و انیمیشن هم بخشی از مسیر یادگیری است؛ بنابراین آموزش فقط به توضیح مفاهیم محدود نمی‌شود و هنرجو فرصت دارد چیزهایی که یاد گرفته را در پروژه‌های واقعی امتحان کند.

مدرس این دوره مهشید حاجیانی، فارغ‌التحصیل رشته کامپیوتر و توسعه‌دهنده وب، است و تدریس این استاد، در پلتفرم یوتیوب و مکتب خونه جزو محبوب‌ترین دوره‌ها بوده است.

این دوره می‌تواند برای کودک یا نوجوانی که می‌خواهد یادگیری اسکرچ را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله و ویدئویی شروع کند، گزینه قابل بررسی‌ای باشد.

دوره رایگان یوتیوب Scratch Tutorial

این دوره از جمله دوره‌های یوتیوب است و به طور مناسبی آموزش اسکرچ را پیش برده است. صفحه منتشر کننده این دوره Kids Coding Playground است که می‌توانید با ورود به این صفحه، تمامی ویدئوهای مربوط به دوره را دریافت کنید. نکته‌ای که باید بدانید این است که این دوره به زبان انگلیسی تهیه شده است و نیاز است برای استفاده از آن، زیرنویس فارسی یوتیوب را فعال کنید.

در این دوره آموزش همراه با ساختن پروژه جلو می‌رود و کودک همراه با مدرس، با بلاک ها آشنا می‌شود و همزمان آنها را به کار می‌بندد.

دوره رایگان یوتیوب Programming for Kids and Beginners: Learn to Code in Scratch 3.0

این دوره در قالب ۳۸ ویدئو منتشر شده و آموزش‌ها از مفاهیم و بلوک‌های پایه اسکرچ شروع می‌شوند. نکته جالب این دوره این است که به‌جای اینکه فقط درباره مفاهیم برنامه‌نویسی صحبت کند، یادگیری را با ساخت بازی و پروژه جلو می‌برد. در طول آموزش، هنرجو با ساخت انیمیشن‌ها، افکت‌های مختلف و نمونه‌هایی شبیه بازی‌های معروفی مثل Flappy Bird، Duck Hunt و Pac-Man با مفاهیم برنامه‌نویسی آشنا می‌شود.

این دوره برای کودکان حدود ۷ یا ۸ سال به بالا، والدین، معلم‌ها و افرادی که هیچ تجربه‌ای در برنامه‌نویسی ندارند تهیه شده است. بنابراین اگر فرزندتان تازه می‌خواهد وارد دنیای برنامه‌نویسی شود و از آموزش‌های پروژه‌محور بیشتر لذت می‌برد، می‌توانید این مجموعه را برای شروع در نظر بگیرید.

نکته‌ای که باید در نظر داشته باشید این است که این دوره در سال ۲۰۲۰ به‌روزرسانی شده و ممکن است بعضی بخش‌های آن نسبت به منابع جدیدتر، قدیمی‌تر باشند؛ با این حال، مفاهیم پایه‌ای Scratch 3.0 همچنان برای شروع یادگیری کاربردی هستند.

دوره یوتیوب آموزش اسکرچ به کودکان Code Along Jr

اگر کودک با آموزش‌های پروژه‌محور بیشتر ارتباط می‌گیرد، مجموعه Code Along Jr. از کانال Black Girls Code می‌تواند انتخاب جالبی برای شروع باشد.

در این مجموعه، آموزش اسکرچ با ساخت پروژه‌های مختلف جلو می‌رود و کودک به‌جای اینکه فقط با بلوک‌های برنامه‌نویسی آشنا شود، از همان ابتدا چیزهایی می‌سازد که نتیجه کارشان را می‌تواند ببیند و با آن‌ها سرگرم شود. در طول مجموعه، پروژه‌هایی مثل بازی، آهنگ، انیمیشن، داستان و حتی یک چت‌بات هوش مصنوعی ساخته می‌شوند.

این مجموعه در فصل اول شامل ۸ ویدئو است و برای کودکانی طراحی شده که می‌خواهند در کنار یادگیری مفاهیم برنامه‌نویسی، با ساخت پروژه‌های مختلف تجربه کسب کنند.

یکی از مزیت‌های این مدل آموزش این است که کودک مدام درگیر یک سؤال ساده است: «حالا با چیزهایی که یاد گرفتم، چی می‌تونم بسازم؟» و همین تجربه ساختن و آزمون‌وخطا می‌تواند یادگیری اسکرچ را جذاب‌تر کند.

معرفی منابع آموزش اسکرچ؛ کدام منابع را در کنار آموزش اصلی استفاده کنم؟

یادگیری اسکرچ فقط با دیدن چند ویدئو یا خواندن یک کتاب تمام نمی‌شود. آموزش اصلی به کودک کمک می‌کند مفاهیم برنامه‌نویسی را قدم‌به‌قدم یاد بگیرد، اما برای اینکه این مفاهیم واقعاً در ذهنش جا بیفتند، تمرین، ساخت پروژه و تجربه کردن هم لازم است.

خوشبختانه برای یادگیری اسکرچ منابع آموزشی مختلفی وجود دارد؛ از آموزش‌های رایگان سایت اسکرچ گرفته تا کتاب‌ها و پروژه‌های آماده. البته قرار نیست کودک همه این منابع را همزمان دنبال کند! بهتر است یک منبع را به‌عنوان آموزش اصلی انتخاب کنید و از منابع دیگر برای تمرین بیشتر، پیدا کردن ایده‌های جدید و جذاب‌تر کردن مسیر یادگیری کمک بگیرید.

در ادامه چند منبع کاربردی را معرفی می‌کنیم تا بتوانید متناسب با سن، سطح و سبک یادگیری فرزندتان، گزینه مناسب‌تری را انتخاب کنید.

سایت اسکرچ؛ مرجع اصلی و پر از ایده!

اگر قرار باشد فقط یک منبع مکمل در کنار آموزش اصلی اسکرچ معرفی کنیم، خود سایت رسمی Scratch یکی از بهترین گزینه‌هاست. این سایت فقط محلی برای ساخت پروژه نیست؛ کودک می‌تواند پروژه‌های دیگران را ببیند، از آن‌ها ایده بگیرد و با آموزش‌ها و فعالیت‌های آماده، چیزهای جدیدی را امتحان کند.

در ادامه، سه بخش از سایت اسکرچ بیشتر از همه به کارتان می‌آیند:

Explore؛ تماشای پروژه‌های ساخته‌شده با اسکرچ

در بخش Explore می‌توانید پروژه‌هایی را که کاربران اسکرچ ساخته‌اند ببینید. از بازی و انیمیشن گرفته تا داستان‌های تعاملی و پروژه‌های خلاقانه، نمونه‌های بسیار متنوعی در این بخش وجود دارد.

این قسمت برای کودکی که تازه شروع کرده، فقط جنبه سرگرمی ندارد. دیدن پروژه‌های مختلف می‌تواند به او نشان دهد که با اسکرچ چه چیزهایی می‌شود ساخت و حتی برای پروژه بعدی‌اش ایده بدهد. البته بهتر است کودک به جای اینکه فقط پروژه‌ها را تماشا کند، بعد از دیدن آن‌ها سعی کند ایده خودش را بسازد یا یک پروژه را تغییر دهد.

Ideas؛ وقتی نمی‌دانیم چه چیزی بسازیم!

گاهی کودک مفاهیم اسکرچ را یاد گرفته، اما موقع ساخت پروژه با یک مشکل ساده روبه‌رو می‌شود: «خب، حالا چی بسازم؟»

بخش Ideas دقیقاً برای همین موقعیت مفید است. در این بخش می‌توانید به آموزش‌ها، ایده‌های ساخت پروژه و فعالیت‌های مختلف اسکرچ دسترسی داشته باشید. خود Scratch نیز این بخش را به‌عنوان جایی برای پیدا کردن آموزش‌ها، نکات شروع کار و Scratch Coding Cards معرفی می‌کند. در این بخش یک چرخنده وجود دارد که به کودک به طور شانسی و تصادفی ایده پروژه می‌دهد.

Coding Cards؛ آموزش با کارت‌های کوچک و پروژه‌های کوتاه

Coding Cards یا کارت‌های آموزشی اسکرچ، فعالیت‌های کوتاه و پروژه‌محوری هستند که هرکدام یک ایده یا قابلیت مشخص را به کودک آموزش می‌دهند. برای مثال، یک کارت ممکن است از کودک بخواهد یک شخصیت را حرکت دهد، برای آن صدا بگذارد یا با استفاده از چند بلوک، یک تعامل ساده ایجاد کند.

مزیت این کارت‌ها این است که کودک مجبور نیست برای انجام یک تمرین، یک دوره طولانی را دنبال کند. یک ایده کوچک را می‌گیرد، آن را در Scratch امتحان می‌کند و کم‌کم با ترکیب همین ایده‌های کوچک، پروژه‌های پیچیده‌تری می‌سازد.

به همین دلیل، Coding Cards می‌توانند در کنار آموزش اصلی، ابزار خوبی برای تمرین و دست‌به‌کد شدن کودک باشند. Scratch حتی مجموعه‌هایی از این کارت‌ها را برای فعالیت‌هایی مثل ساخت و کدنویسی شخصیت‌ها منتشر کرده است.

کتاب های آموزشی اسکرچ؛ یک منبع خوب برای والدین و کدآموز

کتاب هم می‌تواند یکی از منابع مکمل خوب برای یادگیری اسکرچ باشد؛ مخصوصاً برای کودکانی که با خواندن و دنبال کردن آموزش‌های مرحله‌به‌مرحله راحت‌تر یاد می‌گیرند. البته قرار نیست کتاب جای تمرین و ساخت پروژه را بگیرد؛ بهترین نتیجه زمانی به دست می‌آید که کودک همزمان با یادگیری، دست به کار شود و چیزهایی که یاد گرفته را در اسکرچ امتحان کند.

در تصویر زیر چند کتاب آموزش اسکرچ را معرفی کرده‌ایم که می‌توانید آن‌ها را برای مطالعه و تمرین بیشتر بررسی کنید.

مسابقات اسکرچ برای کودکان؛ از رقابت‌های ایرانی تا مسابقات جهانی

اگر فرزندتان اسکرچ را خوب یاد بگیرد و از ساختن بازی، انیمیشن و پروژه‌های خودش لذت ببرد، مسیر یادگیری او می‌تواند از کلاس و تمرین هم فراتر برود. مسابقات اسکرچ یکی از همین فرصت‌ها هستند؛ جایی که کودک می‌تواند پروژه‌ای را که خودش ساخته، در یک رقابت واقعی ارائه کند و با کودکان و نوجوانان دیگری که به برنامه‌نویسی علاقه دارند، رقابت کند.

خبر خوب این است که این مسابقات فقط به یک کشور یا یک مجموعه آموزشی خاص محدود نمی‌شوند. در ایران مسابقات و جشنواره‌هایی برگزار می‌شود که در بعضی از آن‌ها می‌توان با پروژه‌های اسکرچ شرکت کرد و در سطح بین‌المللی هم رویدادهایی وجود دارند که کودکان کشورهای مختلف در آن‌ها پروژه‌های خود را ارائه می‌کنند. از جمله مهم ترین مسابقاتی که برگزار می‌شود می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• المپیاد بین المللی خلاق اسکرچ

• جشنواره های دانش آموزی مانند خوارزمی، علمی و پژوهی

• World Scratch Coding Competition

البته قرار نیست کودک از همان روزهای اول یادگیری اسکرچ به فکر مسابقه باشد! بهتر است ابتدا با خیال راحت مفاهیم را یاد بگیرد، پروژه‌های مختلف بسازد و کم‌کم تجربه کسب کند. وقتی دستش راه افتاد، شرکت در یک مسابقه می‌تواند هدف جذابی برایش باشد؛ مثلاً تصمیم بگیرد یک بازی یا انیمیشن بسازد و آن را برای یک مسابقه آماده کند.

سخن آخر و تمام!

اگر تا اینجا با اسکرچ همراه شده باشید، احتمالاً متوجه شده‌اید که اسکرچ فقط چند تا بلوک رنگی برای ساختن بازی نیست. کودک با همین بلوک‌ها کم‌کم یاد می‌گیرد چطور فکر کند، مسئله‌ها را مرحله‌به‌مرحله حل کند و ایده‌ای که در ذهنش دارد به یک پروژه واقعی تبدیل کند.

اگر فرزندتان به ساختن بازی، انیمیشن یا داستان علاقه دارد، می‌توانید اجازه بدهید مدتی با اسکرچ تجربه کند و چیزهای مختلف بسازد. لازم نیست از همان اول نگران این باشید که چه زمانی باید پایتون یا یک زبان برنامه‌نویسی دیگر را شروع کند. فعلاً بگذارید بسازد، خراب کند، دوباره امتحان کند و از چیزی که خودش ساخته لذت ببرد.

بعد از مدتی، اگر دیدید علاقه‌اش جدی‌تر شده، می‌توانید سراغ دوره‌های آموزشی بهتر، پروژه‌های سخت‌تر و حتی مسابقات اسکرچ بروید. بعد از آن هم مسیرهای دیگری مثل پایتون و برنامه‌نویسی متنی پیش رویش قرار دارد.

در واقع، اسکرچ قرار نیست آخر مسیر باشد؛ می‌تواند یکی از اولین قدم‌های دوست‌داشتنی کودک برای ورود به دنیای برنامه‌نویسی کودکان باشد. شاید همین پروژه‌های ساده‌ای که امروز با چند بلوک رنگی می‌سازد، شروع ماجراهای خیلی بزرگ‌تری در آینده باشد.